Werk zoeken bij de overheid: verruim uw zoekopdracht

De meerderheid van de aio's en postdocs zal uiteindelijk buiten de wetenschap een baan moeten vinden, omdat de universiteit geen plaats voor hen heeft. Voor een flink deel van hen is de overheid dan een goede tweede keus--na de wetenschap. Maar zit de overheid wel op hen te wachten?

De overheid groeit in populariteit als werkgever. Steeds meer mensen maken de overstap van bedrijfsleven naar overheid. Deels is dat een gevolg van doelbewust beleid (bijvoorbeeld door de ambtenarensalarissen te verhogen), maar belangrijker nog is dat er minder banen in de marktsector zijn. In tijden van economische tegenspoed blijkt de overheid voor veel mensen een veilige haven te zijn.

Ook voor postdocs is de overheid een aantrekkelijke werkgever. De meerderheid van hen blijft het liefst in de wetenschap werken, blijkt keer op keer uit enquêtes. Maar als dat niet kan, is de overheid voor ongeveer de helft van de postdocs een interessant alternatief.

Gedwongen ontslagen

Maar is de overheid nog wel die veilige haven? Tot nu toe groeide het aantal banen bij de overheid nog, maar die groei is volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek in de eerste maanden van dit jaar bijna stilgevallen. En die groei zal waarschijnlijk niet snel herstellen, want het nieuwe kabinet wil dat de overheid op alle niveaus bezuinigt. Minister Zalm van Financiën heeft zelfs al gewaarschuwd dat gedwongen ontslagen bij de Rijksoverheid niet uitgesloten zijn.

Toch blijven er de komende jaren vacatures vrijkomen--niet door nieuwe banen, maar doordat er mensen met pensioen gaan. Voor de Rijksoverheid ligt die 'vervangingsvraag' in de orde van grootte van 3500 mensen per jaar, zegt een woordvoerder van het ministerie van Binnenlandse Zaken; voor de hele overheid gaat het om 35.000.

Dat lijken nog redelijk hoopgevende cijfers. Maar in de praktijk kon dat wel eens tegenvallen. Want de overheid ziet vaak niet in wat de meerwaarde is van een gepromoveerde of van iemand die na zijn promotie een aantal jaren onderzoek heeft gedaan. Zij nemen net zo lief een 'gewone' afgestudeerde aan. "In specifieke gevallen komt het voor dat een bepaalde vraag matcht met iemand die op dat terrein onderzoek heeft gedaan", zegt Charlotte Moolenaar, medewerkster van de campagne 'Werken bij het Rijk, voor wie verder denkt'. "Maar een algemene behoefte aan mensen met onderzoekservaring is er niet."

Nog minder bemoedigend klinkt Stefanie Juranek. Zij is vanuit de Vereniging van Nederlandse Gemeenten betrokken bij die andere campagne, 'De gemeente, werk dat je raakt'. "Ook bij gemeenten liggen banen niet meer voor het oprapen", zegt zij. Voor zover er nog banen voor academici vrijkomen bij de gemeente, zitten die vooral in de economische, juridische en technische hoek. Maar Juranek schat de kansen van aio's en postdocs niet hoog in. Zij stelt ze zonder mankeren op één lijn met jongeren die net een opleiding achter de rug hebben: "Ze missen praktijkervaring."

"De Rijksoverheid heeft altijd behoefte aan kwalitatief goede mensen", zegt Charlotte Moolenaar nog monter. Dat aio's en zeker postdocs de dertig jaar inmiddels gepasseerd zijn, is "absoluut geen bezwaar", zegt zij ook nog. Maar de meest geplaveide weg voor academici naar een baan bij de overheid, via een traineeship, is zowel bij de gemeente als bij het rijk voor dertigers al afgesloten: zo'n traineeship is uitsluitend bedoeld voor pas afgestudeerden.

Vacaturebank

Wat betekent dit alles in de praktijk voor de kansen van aio's en postdocs op een baan bij rijk of gemeente? Om daarvan een beeld te krijgen, is een blik op de websites van de twee genoemde campagnes nuttig, www.werkenbijhetrijk.nl en www.aeno.nl/campagne. Via beide websites is namelijk ook een vacaturebank te raadplegen. Maar een bezoek daaraan, half juni, stemde niet vrolijk.

Allereerst de vacaturebank van het Rijk. Die bevatte 66 vacatures. Wie echter bij de optie 'werk- en denkniveau' kiest voor de aanduiding 'gepromoveerd', houdt geen enkele vacature over--ook al is er nog geen enkele aanvullende eis over soort werk, salaris of regio gesteld. Dan de eisen maar iets lager gesteld: we kiezen nu voor het werk- en denkniveau 'universitair +'. Nu verschijnen er zowaar twee vacatures in beeld. Eén voor een hoogleraar militaire wetenschappen aan de Koninklijke Militaire Academie (die moet trouwens wél gepromoveerd zijn) en één aan het ministerie van Economische Zaken, bij het commissariaat Buitenlandse Investeringen in Nederland (ervaring vereist).

Aio's en postdocs die zichzelf nóg een trapje lager inschalen--op werk- en denkniveau 'universitair'--kunnen kiezen uit 23 vacatures. En jawel, daar zit een enkele tussen waarvoor ervaring als onderzoeker wellicht nuttig is. Medewerker van het wetenschappelijk bureau van de Hoge Raad, bijvoorbeeld, of projectadviseur op het gebied van Europese subsidies voor de life sciences.

De ervaringen met de vacaturebank van de gemeenten (ook rechtstreeks te bezoeken op www.gemjobs.nl) zijn evenmin hoopgevend. Wie geen enkele voorkeur invult op het gebied van regio, salaris, vakgebied, dienstverband of functietype, maar zijn eigen werk- en denkniveau wel typeert als 'gepromoveerd', krijgt de mededeling: "Er zijn geen vacatures gevonden. Verruim je zoekopdracht." Die mededeling wordt herhaald voor mensen met 'universitair +'. Pas het niveau 'universitair' levert zeven hits op, maar overal wordt specifieke ervaring gevraagd. En wie geen enkele eis stelt aan werk- en denkniveau, maar onder 'vakgebied' slechts invult 'onderzoek/wetenschap' krijgt precies nul hits terug.

Eén lichtpuntje is er voor wetenschappers die werk zoeken bij de overheid: sinds kort kunnen ze terecht bij Spotlite. Die nieuwe organisatie is opgezet door de VSNU, het SBO (de verzamelde werkgevers- en werknemersorganisaties in het onderwijs) en KPMG Ebbinge. De bedoeling van de initiatiefnemers is om jonge wetenschappers aan werk te helpen in het onderwijs. Maar omdat dat een wat beperkte opdracht is, gaat Spotlite ook banen zoeken bij de overheid.

Via Spotlite kunnen wetenschappers met een aflopend contract zich laten testen en adviseren over hun vervolgloopbaan. Ook bemiddelt Spotlite in de zoektocht naar werk. Dit alles kost de wetenschapper niets; de universiteit waar hij werkt, betaalt. Gaat het Spotlite wél lukken banen te vinden bij de overheid? Yuri Kweekel van Spotlite is niet pessimistisch. "We hebben een uitgebreid netwerk en dankzij de steun van onder meer minister van der Hoeven komen we snel binnen bij ministeries. Dat gaat zeker iets opleveren."

NL Job Market News is een serie van Next Wave over recente ontwikkelingen op de arbeidsmarkt voor academici in Nederland. De serie is mede mogelijk gemaakt door steun van SoFoKleS, het Sociaal Fonds voor de KennisSector.