Aio's, oio's en postdocs die de universiteit moeten verlaten, zouden eens moeten nadenken over een baan als leraar. Dat vindt Spotlite BV, een organisatie die jonge onderzoekers helpt hun weg naar het onderwijs te vinden. Het grootste struikelblok is, vreemd genoeg, het gebrek aan lerarenvacatures. Maar, waarschuwt Spotlite, dat is slechts tijdelijk. Hoe dan ook, aio's en postdocs kunnen nu al profiteren van het werk van Spotlite.

Het léék verdacht. Op Prinsjesdag kondigde minister Van der Hoeven aan ervoor te willen zorgen dat het lerarentekort in 2006/07 is teruggebracht tot 2200. Die belofte was koud gedaan of de kranten berichtten dat het onderwijs dezer dagen nauwelijks nog vacatures heeft. Niet als gevolg van doelbewust beleid, maar slechts vanwege een min of meer toevallige samenloop van omstandigheden: minder asielzoekerskinderen, meer oudere leraren die nog wat extra jaren doorwerken en vooral een haperende economie die mensen ertoe brengt eerder voor de veilige haven van het leraarsberoep te kiezen. Zo worden ministeriële beloften wel héél goedkoop.

Maar minister Van der Hoeven haastte zich te waarschuwen dat het verdwijnen van vacatures slechts een tijdelijke zaak is. Als er niet ingegrepen wordt, zal het onderwijs in 2006/07 10.400 leraren tekort hebben - al lijkt dat tekort nu even volledig in rook te zijn opgegaan. Onafhankelijke onderzoekers geven haar gelijk. "Zodra de arbeidsmarkt weer aantrekt, zal met name de vraag naar hoog opgeleiden weer toenemen", zegt prof.dr. Marc Vermeulen, die aan de Open Universiteit onderzoek doet naar de arbeidsmarkt in het onderwijs. "En het onderwijs heeft dan niet de beste concurrentiepositie."

Spotlite

Die waarschuwing laat ook directeur Peter van Graas van Spotlite BV horen. Die nieuwe organisatie (zie: http://www.spotlite.nl) is een samenwerkingsverband van KPMG Ebbinge, de vereniging van universiteiten VSNU en de SBO (waarin werknemers en werkgevers in het onderwijs verenigd zijn). De universiteiten kennen een klein twaalfduizend wetenschappers met een tijdelijk contract, rekent Van Graas voor; per jaar loopt van drieduizend van hen het contract af. Een deel van hen vindt zijn weg naar een nieuwe onderzoeksbaan en de buitenlanders onder hen gaan vaak terug naar hun land van herkomst. Dan blijven er nog zo'n duizend over. "En daar moeten we iets mee", aldus Van Graas.

Spotlite is opgezet om jonge wetenschappers te begeleiden naar een baan bij de overheid, en dan met name in het onderwijs. De opzet ervan is simpel. Aio's, oio's en postdocs met een aflopend contract kunnen zich bij Spotlite melden voor het zogeheten Career Counseling Program. Zij worden dan uitgebreid getest en geïnterviewd en krijgen op grond daarvan een gedegen loopbaanadvies. De kosten daarvan, 2500 euro, zijn voor rekening van de universiteit waar de wetenschapper dan nog werkt.

Stap twee in de opzet is dat Spotlite voor mensen die dat willen - en waarvan gebleken is dat ze er geschikt voor zijn - een baan gaat zoeken in het onderwijs. Spotlite mikt vooral op het gymnasium en het atheneum. Dat sluit het best aan bij de capaciteiten van aio's en postdocs. Bovendien hebben juist die schoolsoorten wel behoefte aan instroom van docenten met een stevige wetenschappelijke achtergrond. Als het inderdaad lukt een baan te vinden, wordt de nieuwbakken docent door Spotlite vervolgens nog een half jaar begeleid. Opnieuw zonder dat hij daar een cent voor hoeft neer te tellen, want deze kosten worden betaald door de school waar hij werk gevonden heeft.

Knelpunt

Spotlite is dit voorjaar van start gegaan en heeft nu ongeveer honderd jonge wetenschappers 'in procedure' en "dat valt al reuze mee", vindt Van Graas. Het grootste knelpunt ligt op een ander vlak: scholen blijken er slechts mondjesmaat voor te voelen voormalige wetenschappers aan te stellen. Allereerst loopt Spotlite aan tegen het vooroordeel dat alle zij-instromers treft: wie jaren een ander beroep heeft uitgeoefend, kan niet zomaar voor de klas gezet worden. Dat klopt uiteraard, en daarom krijgen de jonge wetenschappers, net als alle zij-instromers, een passende opleiding - waarover Spotlite overigens nog overlegt met een van de universitaire lerarenopleidingen.

Maar, zegt Van Graas, iemand die rechtstreeks uit de wetenschap afkomstig is, heeft een flinke voorsprong op een 'gewone'zij-instromer. "Een aio of een postdoc is niet te vergelijken met iemand die twintig jaar als econoom bij Corus heeft gewerkt en nu economieleraar wil worden", zegt hij. "Maar het kost nogal wat overtuigingskracht om dat de scholen uit te leggen."

Daar komt nog bij dat gymnasia en athenea, net als de rest van het onderwijs, momenteel weinig vacatures hebben. Die komen ongetwijfeld weer, weet Van Graas. "Maar scholen kijken niet ver vooruit. Ze hebben geleerd te improviseren, ze lossen de problemen pas op als ze zich voordoen. In het bedrijfsleven gaat dat heel anders, daar doet men aan resource planning en stelt men zo nodig een nieuw iemand aan naast degene die op termijn gaat vertrekken. Die benadering probeer ik ook in het onderwijs geaccepteerd te krijgen."

Toestemming

Vacatures of niet, aio's en postdocs kunnen hoe dan ook profiteren van het werk van Spotlite. Aan het Career Counseling Program kunnen zij sowieso meedoen; dat levert hun in elk geval inzicht in hun eigen sterke en zwakke punten plus een daarop gebaseerd loopbaanadvies op. Ze zijn niet verplicht om daarna een baan in het onderwijs te zoeken. Spotlite adviseert wetenschappers met een aflopend contract niet te wachten tot ze daadwerkelijk op straat staan. Begin zes tot twaalf maanden daarvoor al je te oriënteren op je verdere loopbaan, luidt het advies.

Er zit nog wel een 'maar' aan dat advies. Aio's en postdocs hebben toestemming van hun werkgever nodig als ze willen dat die de 2500 euro betaalt die Spotlite's loopbaanadvies kost. In de cao voor universiteiten en die voor onderzoeksinstellingen verplichten de werkgevers zich weliswaar hun werknemers loopbaanbegeleiding te bieden, maar ze zijn niet verplicht daarvoor Spotlite in te schakelen. Veel universiteiten hebben eigen loopbaanadviescentra en voelen er weinig voor op te draaien voor die 2500 euro. Met een aantal universiteiten heeft Spotlite inmiddels echter goede afspraken.

NL Job Market News is een serie van Next Wave over recente ontwikkelingen op de arbeidsmarkt voor academici in Nederland. De serie is mede mogelijk gemaakt door steun van SoFoKleS, het Sociaal Fonds voor de KennisSector.