Editor's note: last month, Next Wave Netherlands and the Dutch Research Council, NWO, held two Talents Days, to elaborate on the success of the first four Talents Days in 2003. In eight workshops on topics such as networking, career planning, and successful publishing, around 300 young researchers from all over the country improved their transferable skills.

"Kijk eens wat minder op tegen een hoogleraar. Jij hebt hem misschien nodig, maar je hebt hem ook iets te bieden." Dat was een van de adviezen die jonge onderzoekers te horen kregen, vorige maand op de Talentendagen. Wie al netwerkend op zoek gaat naar een baan in de wetenschap, kan er maar beter voor zorgen dat dat ontzag voor de wetenschappelijke hiërarchie verdwijnt.

De Talentendagen van Science's Next Wave en NWO zijn al bijna een traditie. Afgelopen september werden ze voor de derde maal gehouden. Kennelijk voorzien ze in een behoefte, want dit jaar, op 15 en 30 september, trokken ze samen zo'n 280 bezoekers. Die konden zich onder meer laten informeren over waar je op moet letten bij het aanvragen van een subsidie, hoe je je onderzoeksresultaten overtuigend opschrijft en hoe de academische arbeidsmarkt in elkaar zit.

"Zoek een niche, een wetenschappelijk onderwerp waaraan jouw naam verbonden wordt", zo luidde een van de eerste adviezen die de aanwezigen kregen. Dat advies was afkomstig van prof.dr. Ben de Kruijff, biochemicus in Utrecht en vice-voorzitter van NWO. Hijzelf hield zich bezig met Nuclear Magnetic Resonance (NMR-) onderzoek en zag op een avond iets op zijn scherm wat hij nog nooit eerder gezien had en waarnaar hij ook niet op zoek was. Dat toeval bracht hem echter wel zijn niche. "Houd rekening met het onverwachte", zo besloot De Kruijff zijn openingstoespraak dan ook.

Maar De Kruijff startte zijn carrière in andere omstandigheden dan veel jonge onderzoekers van nu: hij kon zelfs kiezen uit twee postdoc-banen, in Stanford en in Oxford. Dat is een luxe waarvan de meeste onderzoekers van nu slechts kunnen dromen. Niet verwonderlijk dus, dat er op beide Talentendagen veel belangstelling was voor een workshop over netwerken. Want hoe kom je aan een leuke baan in de wetenschap? Niet zelden via via.

"De wereld is klein. Via via kent iedereen elkaar", hield directeur Dick van Vlooten van netwerkinstituut Di Cuore de deelnemers aan de workshop voor. "Je zoekt altijd de vriend van een vriend. Daarom kan het ook helpen om veel verschillende soorten vrienden te hebben; die brengen je informatie die je niet zou krijgen van vrienden die in precies dezelfde kringen verkeren als jijzelf. Al te ver weg moet je het trouwens niet zoeken, want ketens van meer dan drie werken niet."

Kneus

Van Vlooten zelf was ooit werkzaam in de ict-verkoop. Hij kreeg echter schoon genoeg van al die congressen en symposia waar iedereen nuttige contacten leek te leggen, maar waar hijzelf nooit iemand ontmoette. Als 'kneus' op het gebied van netwerken besloot hij systematisch uit te zoeken wat een succesvol netwerker nu precies succesvol maakt. Zijn conclusie: iedereen kan netwerken. "Het gaat om het inzetten van basale sociale vaardigheden die iedereen heeft", zei hij. Het draait om ont-moeten, voegde hij daaraan toe, ook in de betekenis van: niet moeten. "Als het moet, lukt het niet. Ga naar netwerkbijeenkomsten met de houding: ik ben benieuwd. Het hangt vervolgens af van het toeval of je nuttige contacten legt, maar je moet het toeval wel eens kans geven."

Van Vlooten hielp de workshop-deelnemers op weg met een aantal heel praktische tips. Hoe kom je een ruimte binnen? "Blijf even bij deur staan om de sfeer te proeven, maar blijf daarna niet langs de muur hangen." Hoe meng je je bij een groepje dat al in gesprek is? "Let op de lichaamstaal, je krijgt altijd een kans." En wat zeg je dan als eerste? "Dat maakt niet uit, maar waarom niet gewoon: wat brengt jou hier?"

Heel simpel eigenlijk. Waarom vinden veel mensen die netwerkbijeenkomsten dan toch zo vervelend? Ook daarover had Van Vlooten zijn gedachten. Als het erom gaat dat interactie tussen mensen iets moet opleveren, legde hij uit, kan dat op verschillende niveaus. Het kan gaan om stelen, om bedelen, om handelen of ruilen en om elkaar iets geven omdat je iemand mag. "Op netwerkbijeenkomsten zie je vaak dat mensen doen of ze elkaar mogen, terwijl ze in feite bezig zijn met bedelen", zei Van Vlooten. Dé remedie om af te komen van vervelende gevoel dat dat oplevert, is om niet te bedelen, maar te handelen. "Jij geeft iets om later iets te krijgen. Dat is de paradox van profijt die het netwerken beheerst."

Machtsverschil

Alles goed en wel, wierpen een paar deelnemers tegen, dat zal best werken als je te maken hebt met mensen met wie je op gelijke voet staat; maar met hoogleraren niet, want die staan op een hoger niveau. Dat ontlokte Van Vlooten een fel weerwoord. "Kijk niet zo op tegen een hoogleraar. Die staat niet hoger dan jullie. Jullie hebben hem inderdaad nodig, maar hij heeft jullie, jonge onderzoekers, ook nodig. Jullie hebben hem iets te bieden. De truc is om te weten wat jij wil, erachter te komen wat hij wil en na te gaan waar dat samen oploopt. Dan verdwijnt dat machtsverschil."

Of deelnemers aan de workshop dat geloofden? Van Vlooten zelf toonde zich daar na afloop niet al te hoopvol over. "De meesten kunnen het gewoon niet geloven", wist hij. Hij heeft inmiddels de nodige ervaring met workshops over netwerken, en elke keer opnieuw als de deelnemers jonge wetenschappers zijn, valt hem het geweldige ontzag op dat die hebben voor de wetenschappelijke hiërarchie. Ze stellen zich afhankelijk op, ze handelen niet, ze bedelen. "Ten onrechte", is Van Vlootens overtuiging. "Maar goed, hoogleraren zelf zijn natuurlijk de laatste om dat toe te geven. Dat ondergraaft hun machtspositie."

De deelnemers aan de Talentendag werden ten slotte uitgeluid door een toespraak van prof.dr. Bert Meijer, hoogleraar organische chemie in Eindhoven en winnaar van de Spinoza-prijs in 2001. Die leverde een illustratie van wat eerder op de dag al gezegd was. Ook zijn carrière -- van de Groningse universiteit via Philips en DSM naar de Technische Universiteit Eindhoven -- is grotendeels door het toeval bepaald. "Op veel functies waar ik ben terechtgekomen, heb ik niet gesolliciteerd. En op functies waar ik heb gesolliciteerd ben ik vaak genoeg niét aangenomen." Erg? Welnee. "Ik heb mijn droom niet verlaten, ik ben alleen gaandeweg een andere droom gaan nastreven."

Dick van Vlooten geeft ook uitgebreide netwerktips in zijn serie op Next Wave.